Իր պաշտոնական այցի շրջանակում Լեհաստանի միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտում հանդես գալով՝ ես, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ներկայացրեցի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաստատված խաղաղության գործընթացի մանրամասները։
Այս գործընթացի հիմքը 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագիրն է, որը հիմնարար սկզբունքներ է դրել երկու երկրների միջև հարաբերությունների կառուցման համար։ Խաղաղության գործընթացը իր գագաթնակետին է հասել օգոստոսի 8-ին՝ Վաշինգտոնում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի նախաձեռնությամբ և մասնակցությամբ Ադրբեջանի նախագահի հետ համատեղ հռչակագրի ստորագրմամբ։
Ես կարևորել եմ ԱՄՆ նախագահի անձնական ներգրավվածությունը՝ նշելով, որ առանց այդ նախաձեռնության խաղաղության գործընթացը կարող էր մնալ անորոշ։ 2025 թվականը դարձել է վերջին 30 տարիների մեջ առաջին տարին, երբ հայկական և ադրբեջանական զորքերի միջև հրաձգությունների հետևանքով չեն եղել սահմանային զոհեր, ինչը վկայում է տարածաշրջանում հաստատված իրական խաղաղության մասին։
Խաղաղությունը կառուցման փուլում է և պահանջում է անընդհատ ուշադրություն և ջանքեր՝ այն ամրապնդելու և ինստիտուցիոնալացնելու համար։ Այս համատեքստում կարևոր է նշել նաև 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Եվրոպական քաղաքական համայնքի առաջին գագաթնաժողովի շրջանակում Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի հրավերով Ադրբեջանի նախագահի հետ հանդիպումը։ Այդ հանդիպման արդյունքում երկու երկրները ճանաչել են միմյանց տարածքային ամբողջականությունը, ինքնիշխանությունը և քաղաքական անկախությունը՝ հիմնվելով Ալմա-Աթայի հռչակագրի սկզբունքների վրա։
Մենք նաև քննարկեցինք ռազմավարական ներդրումային ծրագիրը՝ «Թրամփի ուղին», որը նախատեսում է երկաթուղային կապի ստեղծում, որը կկապի Հայաստանի տարածքով արևելքը և արևմուտքը, այդ թվում՝ Ադրբեջանի հիմնական մասը Նախիջևանի հետ։ Այս նախագիծը նոր հնարավորություններ կստեղծի նաև Եվրոպական Միության համար՝ որպես աշխարհաքաղաքական իրավիճակի պայմանավորած մատակարարման շղթաների ճգնաժամի լուծման միջոց։
Ես նշել եմ Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների վերջին տարիների ակտիվ երկխոսության մասին և երախտագիտություն է հայտնել տարածաշրջանի հարևաններին՝ Վրաստանին և Իրանին՝ իրենց անընդհատ աջակցության համար։
Ամփոփելով՝ ես հավատացած եմ, որ այս գործընթացը սկիզբ է առել և անշրջելի է, ինչը կհանգեցնի ամբողջ տարածաշրջանի հաշտությանը։ Հարավային Կովկասը բոլորի համար տուն է, և այդ պատճառով անհրաժեշտ է հոգ տանել դրա մասին։ Հանդիպման ավարտին պատասխանեցի ներկայացվածների հետաքրքրող հարցերին։
