ՀՀ Կրթության, գիտության և մշակութային արժեքների նախարարության (ԿԳՄՍՆ) վերջին որոշումը, համաձայն որի 9-րդ դասարանի ավարտական քննությունը «Գրականություն» և «Հայոց պատմություն» առարկաներից կանցկացվի էսսեի ձևաչափով, բարձրացրել է հասարակության և մասնագետների անհանգստությունը։ Իրենց մտահոգությունն արտահայտել են ոլորտի փորձագետները, բազմաթիվ ուսուցիչներն ու ծնողները՝ նշելով, որ այս քայլը, թերևս, ամենաանընդունելի և ձախողմանը դատապարտված նախաձեռնություններից է։
Հիմնական խնդիրն այն է, որ նման էսսեի միջոցով անհնար է բացահայտել աշակերտի գիտելիքների իսկական ծավալը։ Գրականության և պատմության աշխարհները, թեև փոխկապակցված, միշտ չէ, որ համընկնում են։ Պատմական իրադարձությունները հաճախ չեն արտացոլվում գրականության բոլոր աշխարհներում, իսկ գրական գործերը, իրենց հերթին, ոչ միշտ են հիմնված կոնկրետ պատմական իրողությունների վրա։
Արդյունքում, աշակերտը կարող է ստիպված լինել կատարել անհամեմատելի համեմատություններ՝ օրինակ, Միքայել Նալբանդյանի «Ազատություն» բանաստեղծությունը «Հայկ և Բել» առասպելի հետ կամ այլ նմանատիպ, ոչ ճշգրիտ կապեր հաստատել։ Սա ոչ միայն խաթարում է գիտելիքների ճշգրիտ գնահատման գործընթացը, այլև կարող է հանգեցնել ոչ ճիշտ կամ մոլորական եզրահանգումների։
Այս նորարարությունը հատկապես զարմանալի է, քանի որ ինը տարի շարունակ աշակերտները չեն զբաղվել նմանատիպ գրավոր աշխատանքներով։ Ըստ ծրագրի, նրանք պետք է սովորեին ցածր դասարաններից, իսկ հետո, տարիներ անց, հանձնեին նման քննություն։ Այժմ, փոխանակ համակարգված մոտեցման, աշակերտներին և ուսուցիչներին հայտնվել են անսպասելի և պատրաստ չլինելու իրավիճակում։
ԿԳՄՍՆ-ը, իր հերթին, իրականացնում է իր պարտականությունները՝ փորձելով մեղմել իրավիճակը։ Մարտի 27-ին նախատեսված է վեբինար-հարցուպատասխան, որտեղ կներկայացվեն ուսուցիչների և աշակերտների կողմից առաջադրված հարցերի պատասխանները։ Սա, թերևս, լավ է, քան ոչինչ, սակայն հարցը մնում է՝ արդյո՞ք երկու ամսվա ընթացքում հնարավոր է պատրաստել աշակերտներին նման բարդ և նորաձև քննությանը։
Կարելի է վախենալ, որ այս պայմաններում աշակերտները պարզապես կսովորեն «տեխնիկան», կապույծեն «ծիտիկները» և կփորձեն անցնել առաջ, բայց իրական գիտելիքները և մտածողության զարգացումը չեն ստանա իրական արտահայտություն։ Թվում է՝ ԿԳՄՍՆ-ի կրթական բարեփոռման գործընթացում կարևորը միայն «նոր չափորոշիչն» ընթացքի մեջ դնելն է, իսկ աշակերտների ճակատագրի, ուսուցիչների աշխատանքի և մեր կրթական համակարգի վրա դրա ազդեցության մասին մտածելը երկրորդ պլան է մղվում։
